2005, Vol 3, No 1
Niedotlenienie w raku szyjki macicy a odpowiedź na leczenie
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 9-14
STRESZCZENIE

Niedotlenienie nowotworów złośliwych wiąże się z opornością na leczenie radiochemioterapeutyczne. Badania chorych na raka szyjki macicy wykazały związek między niedotlenieniem w komórkach guza a gorszym 3-letnim przeżyciem. Oznaczanie markerów niedotlenienia: HIF-1a, CA 9 i GLUT 1 metodą immunohistochemiczną w materiale z biopsji lub operacji raka szyjki macicy jest mniej inwazyjne niż oznaczanie utlenowania inwazyjną sondą Eppendorfa. Pozwala na modyfikację leczenia i ewentualne jego monitorowanie. Przypuszcza się, że korzystny efekt terapeutyczny może odgrywać YC-1 hamujący HIF-1a.

Słowa kluczowe: niedotlenienie, markery niedotlenienia, rak szyjki macicy, HIF-1a, YC-1
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Hipoksja może pobudzać angiogenezę poprzez degranulację komórek tucznych
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 15-21
STRESZCZENIE

Angiogeneza łożyskowa ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego przebiegu ciąży. Komórki trofoblastu charakteryzuje zdolność do wzrostu inwazyjnego, przy czym stężenie tlenu może modulować stopień inwazyjności tej tkanki, m.in. poprzez zmianę nasilenia miejscowej angiogenezy. Łożysko ludzkie jest stosunkowo bogatym źródłem komórek tucznych (KT), których ziarnistości wydzielnicze zawierają czynniki angiogenne (np. VEGFs). Udowodniono, że reakcją fizjologiczną w niedokrwionych tkankach łożyskowych jest zwiększenie ekspresji VEGFs. Celem niniejszej pracy była ocena wpływu hipoksji na proces degranulacji KT w pozaustrojowej hodowli izolowanych komórek ludzkiego trofoblastu. Utworzono kohodowle in vitro komórek ludzkiego trofoblastu z ciąż donoszonych oraz KT uzyskanych z krwi pępowinowej. Podczas 30-minutowej inkubacji w warunkach hipoksji (2% O2) oceniano za pomocą komputerowej analizy obrazu stopień degranulacji KT barwionych 0,001% czerwienią rutenową z dodatkiem czterotlenku osmu. Wyniki porównywano z uzyskanymi w warunkach normoksji, po podaniu związku 48/80 (powoduje degranulację) oraz chromoglikonianu disodowego (DSCG; stabilizator KT). Hipoksja doprowadzała do znaczącego nasilenia degranulacji KT (p<0,05) w kohodowli z komórkami trofoblastu. Maksymalna intensywność tej degranulacji była podobna do obserwowanej po zadziałaniu związkiem 48/80, ale reakcja przebiegała wolniej. Uprzednie zastosowanie DSCG blokowało odpowiedź w postaci degranulacji zarówno na hipoksję, jak i na podanie związku 48/80. Ze względu na zawartość wielu mediatorów w ziarnistościach wydzielniczych KT hipoksja wpływa m.in. na angiogenezę łożyskową, przepuszczalność naczyń i inwazyjność trofoblastu. Zmiany liczby KT lub zmiany wzajemnych proporcji subtypów KT (MCTC i MCT) mogą odgrywać istotną rolę w fizjologii i patologii ludzkiego łożyska.

Słowa kluczowe: komórki tuczne, angiogeneza, ludzki trofoblast, degranulacja, hipoksja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Ocena tolerancji leczenia napromienianiem chorych na raka szyjki macicy w II i III stopniu zaawansowania klinicznego według FIGO w zależności od metody brachyterapii i rodzaju zastosowanego pierwiastka radioaktywnego
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 22-32
STRESZCZENIE

Wstęp: Niekorzystnym zjawiskiem towarzyszącym radioterapii raka szyjki macicy są odczyny popromienne, zwłaszcza pęcherza moczowego i jelita grubego. Cel pracy: Celem pracy była ocena częstości występowania i stopnia nasilenia odczynów popromiennych wczesnych i późnych w zależności od rodzaju pierwiastka promieniotwórczego i metody brachyterapii zastosowanej w radykalnym napromienianiu raka szyjki macicy. Materiał i metoda: Analizą retrospektywną objęto 314 kobiet leczonych napromienianiem z powodu raka szyjki macicy w II i III stopniu zaawansowania klinicznego wg FIGO w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. Wyodrębniono dwie grupy chorych. Grupa I – liczyła 148 kobiet leczonych w latach 1990–1992, u których brachyterapię przeprowadzono za pomocą ręcznego afterloadingu, stosując rad lub rad i cez jako źródło promieniowania. Grupa II – liczyła 166 kobiet leczonych w latach 1994–1996, u których stosowano automatyczny afterloading z użyciem cezu. Wyniki: Odsetek stwierdzonych odczynów wczesnych ze strony pęcherza moczowego i odbytnicy w obu grupach chorych był zbliżony i wynosił: 43,92% w grupie I i 45,78% w grupie II. Obserwowana różnica nie była istotna statystycznie (p=0,82). Okazało się, że odczyn wczesny w obu porównywanych grupach pacjentów istotnie częściej dotyczył odbytnicy aniżeli pęcherza moczowego (p<0,0001). Stwierdzono istotnie częstsze występowanie odczynów późnych wśród kobiet z grupy I. Późny odczyn popromienny odnotowano u 34,46% chorych grupy I i zaledwie u 16,27% chorych grupy II. Obserwowana różnica była wysoce istotna statystycznie (p=0,00033). Podsumowanie: Metoda automatycznego afterloadingu z użyciem cezu w brachyterapii jest metodą bezpieczniejszą i obciążoną mniejszym ryzykiem wystąpienia odczynów późnych niż metodą ręcznego afterloadingu z użyciem radu.

Słowa kluczowe: rak szyjki macicy, brachyterapia LDR, radioterapia, wczesne i późne powikłania popromienne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zmiany stężenia tlenu mogą wpływać na angiogenezę, modulując ekspresję receptorów dla VEGF – badania w pozaustrojowej hodowli trofoblastu
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 33-39
STRESZCZENIE

Angiogeneza jest procesem warunkującym wzrost tkanek, zwłaszcza podczas rozwoju płodu i łożyska, ale ma również znaczenie w zjawiskach patologicznych, takich jak retinopatia czy wzrost nowotworów. Istotnym mediatorem uczestniczącym w powstawaniu nowych naczyń jest VEGF działający przez swoiste receptory – VEGF-R1, VEGF-R2, VEGF-R3. Receptory te są obecne także na komórkach rozwijającego się trofoblastu jako wyraz auto- i parakrynnej proangiogennej czynności trofoblastu. Celem badania była ocena ekspresji receptorów dla VEGF na komórkach trofoblastu w hodowli in vitro prowadzonej w warunkach normoksji i hipoksji. Materiał i metody: Łożyska (n=12) pobrano po planowych cięciach cesarskich w ciąży donoszonej o prawidłowym przebiegu. Po wycięciu fragmentów łożysk tkankę łożyskową rozdrobniono i izolowano komórki trofoblastu wg metody Klimana. Następnie zakładano hodowlę komórkową, przy czym losowo przydzielano materiał do jednej z grup. Warunki, w jakich prowadzono hodowlę, to: grupa 1 – 5% CO2, 20% O2, dopełnione N2; grupa 2 – 5% CO2, 5% O2, dopełnione N2. Po 96 godzinach inkubacji zakończono hodowlę, usunięto supernatant i materiał utrwalono w 4% formalinie. Wykonano barwienia immunocytochemiczne na obecność VEGF-R1 i VEGF-R2. Preparaty oceniano przy użyciu programu morfometrycznego Quantimet C500+ (Leica). Analizowano intensywność oraz pole powierzchni reakcji barwnej w 20 losowo wybranych polach widzenia (200x). Poziom ekspresji receptorów oznaczono jako iloczyn analizowanych parametrów i porównywano między grupą 1. a 2. Wyniki: Poziom ekspresji VEGF-R1 był większy o 113,9% w grupie 2. w porównaniu z grupą 1., poziom ekspresji VEGF-R2 był większy o 83,6% w grupie 2. Wnioski: Hodowla trofoblastu prowadzona w warunkach hipoksji prowadzi do wzrostu ekspresji receptorów dla VEGF w porównaniu z hodowlą w warunkach 20% stężenia tlenu.

Słowa kluczowe: trofoblast, VEGF, hipoksja, angiogeneza, morfometria
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rola zaburzeń genu PTEN w etiopatogenezie raka endometrium
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 40-46
STRESZCZENIE

Nowotworami endometrium diagnozowanymi najczęściej w codziennej praktyce są sporadyczne raki endometrium, które pod względem biologicznym i klinicznym podzielić można na dwa typy, tj. nowotwory estrogenowo zależne (typ I) oraz estrogenowo niezależne (typ II). Nowotwory zaliczane do typu I charakteryzują się przede wszystkim obecnością mutacji genu PTEN. Zjawiskami towarzyszącymi są mutacje genów K-Ras, b-kateniny oraz niestabilności mikrosatelitarne. Rzadziej natomiast stwierdzane są takie zmiany, jak mutacje genu p53, p16 czy amplifikacja her2/neu. Obecność mutacji w genie PTEN zlokalizowanym na chromosomie 10 prowadząca do utraty funkcji genu zwiększać będzie zdolność komórki do transformacji nowotworowej. Fosforylacja PI3-k oraz nagromadzenie aktywnych form Akt w komórkach nowotworowych prowadzić będą do aktywacji licznych białek antyapoptotycznych, m.in. białka Bad, czego wynikiem jest blokowanie białek Bcl-2, Bcl-xl oraz szlaku śmierci komórki pośredniczonego przez kaspazę 9. Heterogenność ekspresji genu PTEN stwierdzana w materiale klinicznym pozostaje w korelacji ze stopniem złośliwości histologicznej nowotworu oraz rokowaniem klinicznym. Ekspresja białka PTEN jest istotnym czynnikiem prognostycznym, mówiącym o dłuższym przeżyciu chorych ze zdiagnozowanymi zaawansowanymi postaciami raka endometrium poddanych uzupełniającej chemioterapii. Z kolei brak ekspresji genu PTEN wskazywać może na rozsiew choroby nowotworowej. Stosowanie analizy ekspresji genu PTEN w rutynowej diagnostyce u chorych z rozpoznanym rakiem endometrium podlega licznym ograniczeniom. Jednym z nich jest obecność pseudogenu PTEN aktywnie transkrybowanego tylko w zmienionych nowotworowo tkankach, w tym także w zmienionym nowotworowo endometrium.

Słowa kluczowe: rak endometrium, PTEN, mutacje, karcinogeneza
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Paliatywna radioterapia przerzutów do kości w nowotworach ginekologicznych
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 47-52
STRESZCZENIE

Przerzuty nowotworowe do kości stanowią problem diagnostyczno-terapeutyczny, są także przyczyną niepowodzeń terapeutycznych, mimo znaczącego postępu zarówno w metodach diagnostycznych, jak i programach leczenia. Przerzuty do kości nie dają jednolitych objawów klinicznych. Mogą przebiegać bezobjawowo, w innych przypadkach powodują silne bóle lub patologiczne złamania. Istotne znaczenie w tych właśnie przypadkach ma rodzaj zastosowanego leczenia. Celem pracy była analiza częstości występowania przerzutów do kości w nowotworach narządów płciowych kobiecych i ocena bezpośredniego efektu przeciwbólowego napromieniania paliatywnego. Materiał i metoda: Analizą objęto grupę 1359 chorych na nowotwory ginekologiczne leczonych w latach 1996-1998 w Klinice Nowotworów Narządów Płciowych Kobiecych Centrum Onkologii – Instytutu w Warszawie. Wszystkie pacjentki na podstawie weryfikacji histopatologicznej, badania przedmiotowego oraz dodatkowych badań obrazowych miały określony stopień zaawansowania wg klasyfikacji FIGO i zakwalifikowane zostały do leczenia radykalnego zgodnie z obowiązującymi protokołami. Z powyższej grupy wyłoniono 20 chorych, które miały przerzuty do kości. U wszystkich kobiet przeprowadzono leczenie – paliatywne napromienianie o założeniu przeciwbólowym. W leczeniu stosowano promienie γ Co60 lub fotony X o energii 4, 9 lub 15 MeV, techniką jednego pola lub dwóch pól przeciwległych. Stosowano schematy hipofrakcjonowania po 3, 4, 8 Gy na frakcję odpowiednio w 10, 5 i 1 frakcji. Efekt przeciwbólowy oceniano na podstawie subiektywnej oceny pacjentki oraz możliwości ograniczenia leków przeciwbólowych. Wyniki: Bezpośredni efekt przeciwbólowy uzyskano u 17/20 (85%) chorych. Sposób frakcjonowania dawki nie miał wpływu na efekt bezpośredni napromieniania. Wnioski: Teleradioterapia jest skuteczną metodą paliatywnego leczenia bólu powodowanego przerzutem nowotworu do kości. Sposób frakcjonowania nie ma istotnego znaczenia dla uzyskania bądź braku efektu przeciwbólowego.

Słowa kluczowe: radioterapia paliatywna, przerzuty do kości, nowotwory ginekologiczne, hydrofrakcjonowanie, efekt przeciwbólowy
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Porównanie objawów niepożądanych związanych ze stosowaniem chemioterapii uzupełniającej w zaawansowanym raku jajnika
GIN ONKOL, 2005, 3 (1), p. 53-58
STRESZCZENIE

Celem pracy było porównanie tolerancji leczenia uzupełniającego z zastosowaniem cisplatyny z cyklofosfamidem (PC) lub cisplatyny z paklitakselem (TP) u chorych na raka jajnika w stopniu IIIC. Materiał i metody: Retrospektywne badanie obejmowało 145 chorych leczonych w Klinice Ginekologii Akademii Medycznej w Gdańsku. U wszystkich pacjentek wykonano pierwotnie zabieg operacyjny, a następnie zastosowano uzupełniającą chemioterapię w postaci 6 cykli cisplatyny (75 mg/m2 i.v.) z cyklofosfamidem (750 mg/m2 i.v.) – 83 chore lub 6 cykli cisplatyny (75 mg/m2 i.v.) z paklitakselem (135 mg/m2 c.i.v.) – 62 chore, co 21 dni w latach 1999-2001. Objawy niepożądane oceniono, stosując Skalę Toksyczności WHO. Wyniki: Częstość występowania oraz nasilenie neutropenii, anemii, małopłytkowości i zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego były podobne w obu grupach. Stopnie 3. i 4. anemii oraz 2. i 3. osłabienia występowały częściej w grupie leczonych schematem TP. Obserwowano dużo większe nasilenie neuropatii obwodowej u pacjentek leczonych schematem TP w porównaniu z leczonymi PC (32% vs 1,2%). Redukcje dawek chemioterapii oraz wydłużenie okresu pomiędzy cyklami stosowano u 16% leczonych schematem PC i u 27% leczonych schematem TP. Leczenie zostało przerwane u 4 chorych – jednej w grupie PC i trzech w grupie TP. Miał miejsce jeden zgon w trakcie leczenia schematem PC z powodu uszkodzenia szpiku i jednoczesnej progresji choroby. Wnioski: Schemat TP był połączony z większą częstością anemii i neurotoksyczności obwodowej. W schemacie tym częściej stosowano redukcje dawki i odroczenia kolejnych kursów.

Słowa kluczowe: rak jajnika, chemioterapia, paklitaksel, cisplatyna, cyklofosfamid
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)